جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
501
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
در سال 1866 شورش بزرگى بر ضد آنها اتفاق افتاد كه مونزى شرحش را در كتاب خود نوشته ، آن آشوب با اقدام شديد شاه سركوب شد ، ولى افكار عمومى مانع از آن شد كه شاه مجازات سخت دربارهء محركين آن مقرر دارد . مشهدسر - در پانزده ميلى بارفروش بندر يا لنگرگاه مشهدسر ( بابلسر ) در مصب رودخانهء بابل واقع است . در آنجا كشتىهاى روس متعلق به كمپانىهاى قفقاز و مركورى در مسير خط ساحلى خود در درياى خزر توقف مىنمايند و تجارت كلى صادراتى بخصوص با حاجى طرخان دارد . ترتيبات بندرى در آنجا به حداقل است و در واقع هيچ نيست . بواسطهء وضع كف رودخانه و وزش باد كه قبلا اشاره كردم مانع بزرگى پديد مىآيد كه براى رفع آن يا لاروبى كردن رودخانه هيچگونه اقدامى معمول نمىشود و كشتىها ناچارند در فاصلهء دو تا سه ميلى ساحل لنگر بيندازند و مانند انزلى مسافران را بايد در هواى مساعد پياده كرد و براى انجام دادن اين منظور قايقهاى ساخت محل كه كف صافى دارند به كار مىرود . ساحل در اين حدود از تپههاى شنى كوتاه تشكيل مىگردد كه مشرف بر كنارهء عميق و باريك از شن خاكسترى است . بر ساحل دريا صدفى نيست و در هوا پرنده و نه مرغابى و نه خزه و نه ماهى فقط مارهاى سبز رنگ و لاكپشت و قورباغه در آنجا ديده مىشود . در مشهدسر يك گمركخانهء ايرانى است و يك چراغ دريائى كه بىروشنائى است . تنها بناى قابل ذكر ديگرى كه در آنجاست مزار يكى از برادران امام رضا ( ع ) است و چنين مىنمايد كه وى منسوبان خود را در آن حولوحوش مثل برگهاى خزان در والومبروضا « 1 » روى هم مىنهاده است . آمل - سومين شهر مازندران و فعلا مقر حاكم ايالت است و برعكس بارفروش ، ولى مثل سارى از نقاط تاريخى است . در عهد ياقوت اولين شهر طبرستان
--> ( 1 ) - Vallomberosa